“මා වැනි බිළින්දා – මරුවා යයිද කැන්දා
අනේ ඒ හින්දා – දෙන්න ලේ බිඳු මාමා නැන්දා ”
කුඩා බිළිදෙකුගේ රුව සහිත රක්ත වර්ණ පෝස්ටර නගරය පුරා අලවා තිබිණ. නගරය එහි සුපුරුදු රිද්මයට අනුව ගැහෙමින් පැවතිණ. නමුත් ඒ මේ අත කඩිසරයෙන් දිවූ මෝටර් රථ සියල්ල මොහොතකට නිසල විය. ගිලන් රථයක සයිරන් නලා හඬක් නැඟී, ක්රමයෙන් ළං වී, මා පසුකර ගොස්, දෝංකාරය පමණක් ඉතිරි කළේ ය. අනතුරක්, හදිසි අවස්ථාවක්, ජීවිතයක් අනතුරේ හෙළන තත්ත්වයක් මම සිතින් මවා ගත්තෙමි. එම අර්බුදකාරී මොහොතේදී, එක් සිතුවිල්ලක් සැමවිටම ඉස්මතු වේ; ඒ රුධිරය සඳහා ඇති දැඩි අවශ්යතාවය.
මෙය නාට්යාකාර චිත්රපට දර්ශනයක් නොවේ; මෙය දිනපතාම අසංඛ්යාත පුද්ගලයන්ට සහ වෛද්ය වෘත්තිකයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වන කටුක යථාර්ථයයි. අනතුරු වින්දිතයන්ගේ සිට සංකීර්ණ ශල්යකර්මවලට භාජනය වන රෝගීන් දක්වා ත්, දරු ප්රසූතියේ දී සංකූලතාවලට මුහුණ දෙන මව්වරුන්ගේ සිට දරුණු රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙන දරුවන් දක්වා ත්, රුධිරය නිරන්තර, අත්යවශ්ය අවශ්යතාවයකි. එය ජීවනාධාරයක, නිහඬ බලාපොරොත්තුවක පොරොන්දුවකි. මේ බලාපොරොත්තුව සපයන්නේ කවුද? රුධිරය පරිත්යාග කිරීමෙන් තවත් අයෙකු ජීවත් කරවීමට වෙර දරන ඔබ සහ මා වැනි සාමාන්ය මිනිසුන්.
සෑම වසරකම ජුනි මස 14 වන දින, ලෝකය ලෝක රුධිර දායකයින්ගේ දිනය සැමරීමට එක් වේ. මෙම දිනය හුදෙක් සැමරීමකට වඩා ඔබ්බට ගොස් පවතින්නකි. එය මිලියන ගණනක් ස්වේච්ඡා, වැටුප් නොලබන රුධිර දායකයින්ට කරනු ලබන ගෝලීය උපහාරයකි, ඔවුන්ගේ පරාර්ථකාමී ක්රියාව අන් අයට දෙවන ජීවන අවස්ථාවක් ලබා දෙයි. මෙම වසරේ, “රුධිරය දෙන්න, බලාපොරොත්තුව දෙන්න: එක්ව අපි ජීවිත බේරා ගනිමු” යන 2025 ලෝක රුධිර දායකයින්ගේ දිනයේ තේමාව, මෙම සරල නමුත් බලවත් ක්රියාවේ සැලකිය යුතු බලපෑම අලංකාර ලෙස ග්රහණය කර ඇත. එය ක්රියාත්මක වීමට කැඳවීමක්, අපගේ සාමූහික ත්යාගශීලීත්වය ප්රජාවන් ශක්තිමත් කරන බවට සහ එකමුතුකමේ හැඟීම් වර්ධනය කරන බවට අපටම මතක් කරවීමකි.
රුධිර පරිත්යාගයේ බලපෑම අතිමහත් ය. තනි රුධිර පරිත්යාගයකින් ජීවිත තුනක් දක්වා බේරා ගත හැකිය. ඒ ගැන මොහොතකට සිතන්න; සුළු කාලයක්, සුළු අපහසුතාවයක් විද දරා ගැනීමෙන් බොහෝ ජීවිතවල ගමන් මග වෙනස් කිරීමට හැකිය.
රථවාහන අනතුරු, ස්වභාවික විපත්, සහ සන්නද්ධ ගැටුම් වැනි හදිසි අවස්ථාවන්හි දී රුධිර පාරවිලයනය අත්යවශ්ය වේ. එහිදී රුධිර ප්රතිස්ථාපනය මගින් ජීවිතය ද මරණය ද යන්න තීරණය විය හැකි ය. දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය, තැලසීමියාව, හිමොෆීලියාව, සහ ප්රතිශක්ති ඌනතා ආබාධ වැනි තත්ත්වයන් ඇති රෝගීන්ගේ ජීවිතය නිතිපතා රුධිර පාරවිලයනය මත රඳා පවතී. අවයව බද්ධ කිරීම් සහ පිළිකා ප්රතිකාර ඇතුළු සංකීර්ණ වෛද්ය හා ශල්යකර්ම ක්රියා පටිපාටි සඳහා රුධිරය අත්යවශ්ය වේ. ගර්භණීභාවය හා දරු ප්රසූතියට අදාළව රුධිර වහනය අත්විඳින කාන්තාවන් සඳහා සහ දරුණු රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙන දරුවන් සඳහා රුධිර පාරවිලයනය අත්යවශ්ය වේ.
“රුධිරය පුදුමාකාර දෙයකි,” ප්රමුඛ පෙළේ රුධිර රෝග විශේෂඥ වෛද්ය ආචාර්ය අන්යා ෂර්මා පවසයි. “එය ඔක්සිජන් රැගෙන යයි, ආසාදනවලට එරෙහිව සටන් කරයි, සහ ලේ ගැලීම් නැවැත්වීමට කැටි ගැසෙයි. යමෙක් පරිත්යාග කරන විට, ඔවුන් හුදෙක් රුධිරය ලබා දෙන්නේ නැත; ඔවුන් කාලය, නිමේෂය, සහ අනාගතය නැවත ලබා දෙන්නේ ඒවා නැති වීමට ගිය මිනිසුන්ට ය.”
ලෝක රුධිර දායකයින්ගේ දිනය 2004 දී ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) සහ එහි හවුල්කරුවන් වන ජාත්යන්තර රතු කුරුස සහ රතු අඩසඳ සංගම් සම්මේලනය, ජාත්යන්තර රුධිර දායක සංවිධාන සම්මේලනය (IFBDO), සහ ජාත්යන්තර රුධිර පාරවිලයන සංගමය (ISBT) විසින් පිහිටුවන ලදී. ජුනි 14 වන දින, ABO රුධිර කාණ්ඩ පද්ධතිය පිළිබඳ ඔහුගේ පෙරළිකාර සොයාගැනීම වෙනුවෙන් නොබෙල් ත්යාගය ලැබූ ඔස්ට්රියානු ජීව විද්යාඥයෙකු සහ වෛද්යවරයෙකු වන කාල් ලෑන්ඩ්ස්ටයිනර්ගේ උපන් දිනයට ගරු කිරීම සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. ඔහුගේ කාර්යය රුධිර පාරවිලයනය විප්ලවීය වෙනසකට ලක් කළ අතර ඒවා වඩාත් ආරක්ෂිත සහ ඵලදායී බවට පත් කළේ ය.
බොහෝ අය සිතා සිටිනනේ ඔවුන්ට රුධිරය පරිත්යාග කළ නොහැකි බවයි, නමුත් නිර්ණායක බොහෝ සරල ය. ඒවා නම් වයස අවුරුදු 18 ත් 65 ත් අතර විය යුතු ය. අවම වශයෙන් කිලෝග්රෑම් 50 ක් බර විය යුතු ය. පරිත්යාග කරන අවස්ථාවේ හොඳ සාමාන්ය සෞඛ්ය තත්ත්වයක සිටිය යුතුය . සෙම්ප්රතිශ්යාව, උණ, හෝ වෙනත් ආසාදනවලින් තොර විය යුතු ය.
මෑත කාලීන පච්ච විදීම්, මදුරුවන් බෝවන ආසාදන සහිත නිශ්චිත ප්රදේශවලට ගමන් කිරීම්, හෝ ඇතැම් ඖෂධ සඳහා යම් තාවකාලික අත්හිටුවීමක් අදාළ විය හැකි ය. HIV ආසාදිත බවට පරීක්ෂා කර ඇති හෝ විනෝදාත්මක ඖෂධ එන්නත් කර ඇති පුද්ගලයින් සඳහා ස්ථිර අත්හිටුවීම් ක්රියාත්මක වේ.
දායකයාගේ ආරක්ෂාව සහ ප්රතිග්රාහකයාගේ ආරක්ෂාව සහතික කිරීම සඳහා පරිත්යාග කිරීමට පෙර හෘද ස්පන්දනය, රුධිර පීඩනය, උෂ්ණත්වය, සහ හිමොග්ලොබින් මට්ටම් පරීක්ෂා කිරීම ඇතුළුව කඩිනම් සෞඛ්ය පරීක්ෂණයක් සැමවිටම සිදු කරනු ලැබේ.
රුධිරය පරිත්යාග කිරීම ප්රතිග්රාහකයාට පමණක් ක්ෂණික බලපෑමක් ඇති නොකරයි. එයින් පරිත්යාගශීලියාට ද පුදුමාකාර ප්රතිලාභ ඇත. නිතිපතා වෛද්ය පරීක්ෂණ සඳහා ආදේශකයක් නොවුණත්, පූර්ව-පරිත්යාග පරීක්ෂණය මගින් කුඩා සෞඛ්ය තක්සේරුවක් ලබා දිය හැකි ය. සමහර විට හඳුනා නොගත් තත්ත්වයන් පවා හෙළි කරයි. අධ්යයනවලින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ නිතිපතා රුධිර පරිත්යාගය අඩු රුධිර පීඩනයට සහ සමහර පුද්ගලයින් තුළ හෘද වාහිනී රෝග අවදානම අඩු කිරීමට දායක වන බවයි. වඩාත් වැදගත් වන්නේ, ඔබ යමෙකුගේ ජීවිතයට දෘශ්යමාන වෙනසක් සිදු කර ඇති බව දැන ගැනීමෙන් ලැබෙන ආත්මතෘප්තිය සහ යහපැවැත්මේ හැඟීම යි.
WHO අවධාරණය කරන පරිදි, “ආරක්ෂිත රුධිරයේ ප්රමාණවත් සහ විශ්වාසනීය සැපයුමක් සහතික කළ හැක්කේ ස්ථාවර, ස්වේච්ඡා, වැටුප් නොලබන රුධිර දායකයින්ගේ ස්ථාවර පදනමක් මගින් පමණි.” මෙම ලෝක රුධිර දායකයින්ගේ දිනයේ දී, සියල්ලටම වඩා වටිනාම ත්යාගය වන ජීවිතය ලබා දෙන අයගේ නිහඬ වීරත්වය සිහිපත් කරමු. අගය කරමු. නිතිපතා ආධාරකරුවෙකුගෙන් හෝ පළමු වරට පරිත්යාග කරන අයෙකුගෙන් වුව ද ලැබෙන සෑම පරිත්යාගයක්ම සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි.
“කිසිවෙකු කිසි විටෙකත් දීමෙන් දුප්පත් වී නැත,” ඈන් ෆ්රෑන්ක් වරක් ලිවීය. රුධිර පරිත්යාගය සම්බන්ධයෙන්, මෙය විශේෂයෙන්ම සත්ය වේ.
Written by: Chamya Gallage
References:
- World Health Organization (WHO). (2025). World Blood Donor Day 2025: Give Blood, Give Hope: Together We Save Lives. https://www.who.int/campaigns/world-blood-donor-day/2025
- World Health Organization (WHO). (n.d.). Blood safety and availability. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blood-safety-and-availability
- World Health Organization (WHO). (n.d.). Who can give blood? https://www.who.int/campaigns/world-blood-donor-day/2018/who-can-give-blood
- New York-Presbyterian. (2025). The Surprising Benefits of Donating Blood. https://healthmatters.nyp.org/the-surprising-benefits-of-donating-blood/
Image Courtesy:
Featured Image: https://bit.ly/4429NvA
Content Image 1: https://bit.ly/3FFymGC
Content Image 2: https://bit.ly/3FDomh5
Content Image 3: https://bit.ly/4l5nnF9